Πότε η αναγκαστική εκτέλεση είναι καταχρηστική;

Ένα από τα ερωτήματα που φτάνουν στο γραφείο με τα χειρότερα δεδομένα είναι αυτό. Ο οφειλέτης οφείλει πραγματικά. Ο δανειστής έχει τίτλο. Και όμως, το μέτρο που επισπεύδεται φαίνεται δυσανάλογο με ό,τι διεκδικείται.

Το ελληνικό δίκαιο δεν αδιαφορεί για αυτό.

Η βάση

Το άρθρο 281 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

Η απαγόρευση έχει και συνταγματικό έρεισμα. Το άρθρο 25 παρ. 3 του Συντάγματος ορίζει ρητά ότι η καταχρηστική άσκηση δικαιώματος δεν επιτρέπεται.

Ο κανόνας δεν σταματά στο ουσιαστικό δίκαιο. Καταλαμβάνει και την άσκηση δικονομικών δικαιωμάτων, επομένως και το δικαίωμα του δανειστή να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση.

Πότε θεωρείται καταχρηστική

Δεν αρκεί ο οφειλέτης να δυσανασχετεί. Η υπέρβαση πρέπει να είναι προφανής, και να προκύπτει από τη συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε, από τις περιστάσεις που μεσολάβησαν ή από άλλα περιστατικά τα οποία καθιστούν την άσκηση μη ανεκτή.

Στο πεδίο της εκτέλεσης, το κριτήριο που έχει διαμορφωθεί είναι η δυσαναλογία ανάμεσα στο μέσο και στον σκοπό. Το μέτρο κρίνεται καταχρηστικό όταν εμφανίζεται ως μέτρο εξαιρετικής σκληρότητας για τον συγκεκριμένο οφειλέτη, το οποίο υπερβαίνει τα ανεκτά όρια της θυσίας του, ενώ ταυτόχρονα η απαίτηση που εκτελείται είναι μικρής αξίας.

Το τυπικό παράδειγμα είναι η επίσπευση πλειστηριασμού ακινήτου σημαντικής αξίας για απαίτηση δυσανάλογα μικρή, όταν υπήρχε διαθέσιμο ηπιότερο μέσο.

Συνεκτιμώνται και άλλα στοιχεία. Τα κίνητρα και ο σκοπός του δανειστή. Το είδος των μέσων που επιλέχθηκαν. Το αν υπήρχε προηγούμενη συμπεριφορά που δημιούργησε στον οφειλέτη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι δεν θα επισπευσθεί εκτέλεση.

Τι δεν είναι

Χρειάζεται ειλικρίνεια, γιατί η διάταξη προβάλλεται πολύ συχνότερα από όσο ευδοκιμεί.

Δεν είναι καταχρηστική η εκτέλεση επειδή ο οφειλέτης αντιμετωπίζει δυσκολία. Ούτε επειδή η οφειλή προέρχεται από παλιά δάνεια. Ούτε επειδή ο οφειλέτης πρότεινε ρύθμιση που δεν έγινε δεκτή.

Το άρθρο 281 δεν λειτουργεί ως γενική ρήτρα επιείκειας. Λειτουργεί ως φραγμός σε συγκεκριμένη, προφανή υπέρβαση, και απαιτεί συγκεκριμένα περιστατικά, όχι γενικές διατυπώσεις.

Ανακοπή που στηρίζεται μόνο στη γενική επίκληση της καταχρηστικότητας, χωρίς εξειδίκευση των περιστατικών, απορρίπτεται ως αόριστη.

Πώς προβάλλεται

Ο ισχυρισμός προβάλλεται με ανακοπή κατά της εκτέλεσης, στο πλαίσιο του άρθρου 933 ΚΠολΔ.

Εδώ χρειάζεται μια προειδοποίηση. Το δικονομικό πλαίσιο των ανακοπών κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης τροποποιήθηκε πρόσφατα και βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Οι προθεσμίες άσκησης, το αρμόδιο δικαστήριο και ο τρόπος προσδιορισμού δεν είναι σήμερα σταθερά μεγέθη.

Για τον λόγο αυτό δεν παραθέτουμε εδώ αριθμούς ημερών. Θα ήταν το χειρότερο είδος πληροφορίας: συγκεκριμένη, καθησυχαστική και ενδεχομένως λανθασμένη. Οι προθεσμίες ελέγχονται στη συγκεκριμένη υπόθεση, με βάση τα έγγραφα που επιδόθηκαν και τις ημερομηνίες τους.

Αυτό που ισχύει σε κάθε περίπτωση είναι ότι οι προθεσμίες στην αναγκαστική εκτέλεση είναι σύντομες και αποκλειστικές. Η καθυστέρηση δεν διορθώνεται.

Τι κάνετε πρακτικά

Κρατήστε κάθε έγγραφο με την ημερομηνία επίδοσης. Επιταγή προς πληρωμή, έκθεση κατάσχεσης, απόσπασμα, γνωστοποίηση πλειστηριασμού. Η ημερομηνία επίδοσης είναι το σημείο από το οποίο μετρώνται όλα.

Καταγράψτε τη σχέση των μεγεθών. Ποιο είναι το ποσό της απαίτησης για την οποία επισπεύδεται η εκτέλεση και ποια η αξία του περιουσιακού στοιχείου που πλήττεται.

Καταγράψτε αν υπήρχαν άλλα διαθέσιμα μέσα. Άλλα κατασχετά περιουσιακά στοιχεία, εισόδημα, απαιτήσεις έναντι τρίτων.

Συγκεντρώστε την προηγούμενη αλληλογραφία με τον δανειστή ή τον διαχειριστή. Προτάσεις ρύθμισης, υποσχέσεις, καθυστερήσεις από την πλευρά του. Η προηγούμενη συμπεριφορά είναι από τα πιο χρήσιμα στοιχεία.

Μην περιμένετε την ημερομηνία του πλειστηριασμού για να κινηθείτε.

Και η παράλληλη οδός

Σε πολλές περιπτώσεις το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι η ακύρωση της εκτέλεσης αλλά η ρύθμιση της οφειλής. Οι δύο διαδρομές δεν ταυτίζονται και δεν έχουν τον ίδιο χρονισμό. Ειδικά, η αίτηση στον εξωδικαστικό μηχανισμό δεν σταματά πλειστηριασμό που έχει ήδη προγραμματιστεί μέσα στους επόμενους τρεις μήνες, όπως αναλύεται εδώ.

Η επιλογή ανάμεσα στις δύο, ή ο συνδυασμός τους, γίνεται με βάση το πού βρίσκεται η διαδικασία.

Αν σας επιδόθηκε έγγραφο αναγκαστικής εκτέλεσης, επικοινωνήστε μαζί μας όσο οι προθεσμίες τρέχουν. Δείτε επίσης ποιος μπορεί να ρυθμίσει τις οφειλές του.